Obrazovna uloga muzeja

Muzejska pedagogija je oblast koja se razvija u okviru muzeologije, sa ciljem da razvije obrazovne i kulturne aspekte muzeja kao insitucija koje imaju izraženu naučno-istraživačko utemeljenje koja se prepoznaje kroz primarne muzeološke discipline koje bliže određuju prirodu sadržaja koji muzeji baštine. Ova disciplina igra ključnu ulogu u prenošenju znanja i vrednosti umetničkih, istorijskih i naučnih kolekcija, čineći ih dostupnim široj publici kroz raznovrsne medije i programe za publiku doprinoseći tako da muzeji ostvare društvenu relavantnost u društvu koje se stalno menja (Šola).

U muzeologiji, razvijanje obrazovne delatnosti muzeja se često posmatra kao vid osavremenjavanja i proširenja muzejskog rada (Havelka, 1998), ali sa velikim izazovima i zadacima koji se stavljaju pred muzejsku zajednicu. Za razliku od tradicionalnih muzeoloških okvira koji su muzej pozicionirali kroz delatnost sakupljanja i zaštite predmeta, (muzej kao kolekcionistički centri), savremena shvatanja muzeja naglašavaju prezentaciju i komunikaciju, odnosno iskustvo posetilaca. Upravo tako i nastaje razlika između tzv. “content-centred” i “public-centred” muzeja, koji počinju da se vrednuju ne sa aspekta relevantnosti sadržaja koji baštine, već sa aspekta relevantnosti same posete, i relevantnosti tog sadržaja sa posetioce.

U tom smislu, Hooper-Greenhill piše da je jedna od ključnih dimenzija post-muzeja razumevanje složenih odnosa između kulture, komunikacije, učenja i identiteta. Ti odnosi treba da podrže nov pristup muzejskoj publici, te da promovišu više egalitarno i pravednog društvo. U osnovni ovih promena stoji revitalizacija kulturno-prosvetne funkcije institucija kulture, odnosno kako Hooper-Greenhill piše prihvatanje da kultura funkcioniše da predstavlja, reprodukuje i konstituiše samoidentitete i da to podrazumeva smisao društvene i etičke odgovornosti.

Muzejski pedagog i razvijanje programa za publiku

Otvaranje muzeja prema publici značilo je preispitivanje postojećih programa i osmišljavanje novih programa koji bi omogućili veću interakciju i participaciju publike. Upravo i baš zbog velike kulturno-istorijske vrednosti predmeta, a koja se više nije podrazumevala već se preispitivala, menjala i preoblikovala – ona je kao takva zapravo morala da bude percipirana od strane publike. U tom smislu, savremeni muzej je postao mesto građenja značenja, preispitivanja, dijaloga.

Sa novim zahtevima prema muzeju, javila se potreba za angažovanjem ili razvijanjem novih profesija u muzeju. Muzejski pedagog je u praksi trebao da operacionalizuje različite zahteve koji su se upućivali muzeju kao instituciji kulture u pogledu razvijanja pedagoške delatnosti i komunikacije sadržaja do publike različitog uzrasta, interesovanja, znanja, stavova. Osnovna delatnost muzejskog pedagoga ili edukatora postalo je razvijanje programa i aktivnosti za publiku koji bi omogućili veću interakciju i participaciju publike, bez obzira na tip i format tih aktivnosti.

Konceptualni okvir razvijanja programa za publiku

Stvaranje obrazovnih programa u muzeju počiva na dve, međusobno dopunjujuće ideje. Sa jedne strane, muzej, kao institucija kulture, želi da prenese posetiocima sadržaje koje smatra važnim. Ti sadržaji su predstavljeni kroz muzejsku postavku izborom eksponata, njihovim opisom i načinom njihove prezentacije, fizičkom organizacijom i dizajnom. Muzej polazi, sa jedne strane, od shvatanja učenja kao prenošenja relevantnih, naučno proverenih znanja koja su zbog prirode njihovog saznanja u kontekstu muzeja, jedinstvena i samo u muzeju dostupna. Biti u mogućnosti da se komunicira sa artefaktom, predmetom istorijske, kulturne, nacionalne i predmetno-specifične vrednosti, muzej vidi kao neprocenjivo iskustvo.

Sa druge strane, učenje se razume kao proces stvaranja značenja u specifičnom konteksu muzeja kao kulturne, obrazovne, društvene institucije, ali koja to postaje tek ukoliko kao takva ostavi utisak na posetioca, tek ukoliko ostvari vezu sa publikom. Da bi se to postiglo, muzej kao institucija se posmatra kao mesto za učenje, sredina za neiscrpno istraživanje i igru. Muzej se posmatra kao socijalna i fizička sredina gde se posetioci sreću sa objektima i idejama koje tumače i interpretiraju polazeći od sopstvenog iskustva, u okviru svojih verovanja, misli i ideja.

Više o planiranju i realizaciji različitih programa za publiku, kao i ulozi muzejskih pedagoga u institucijama kulture pročitajte u tekstu “Obrazovna uloga muzeja” objavljenom u okviru konferencije VasPITANJE danas (2017), u organizaciji Filozofskog fakulteta u Beogradu i Pedagoškog društva Srbije.