Ples kao kolektivna molitva

U čemu se ogleda potreba čoveka da igra, pleše? Zašto je igra, kao kombinacija različitih pokreta važna iz perspektive ličnog funkcionisanja i zašto je bila važna različitim zajednicama koje su je prenosile kroz kulturno nasleđe?

Pokret kao telesna inteligencija

Iz perspektive ličnog funkcionisanja, igra i ples, kao i bilo koja druga sportska aktivnost kojom se pojedinac bavi na amaterskom ili profesionalnom nivou, ostvaruju višestruku korist za organizam u pogledu fizičkog i telesnog zdravlja. Hauard Gardner, tvorac teorije o višestrukoj inteligenciji, prepoznavao je telesno-kinestetičku inteligenciju kao posebnu vrstu inteligencije naročito razvijenu kod sportista, atletičara, plesača ili glumaca. Osobe sa visoko razvijenom telesnom inteligencijom odlikuje visoko razvijena koordinacija tela, skladnost i preciznost pokreta, umeće rada sa rukama.

Međutim, poslednjih godina se ističe dobrobit koju pokret ima sam po sebi, bez obzira na stepen umešnosti u izvođenju, koji bi svedočio o visoko razvijenoj telesnoj inteligenciji određenog pojedinca. U savremenim psihoterapeutskim pravcima, poput terapije pokretom (Dance/Movement therapy), nefleksibilnost tela, zgrčenost mišića, neskladnost pokreta se posmatraju ne kao odsustvo TI, već kao odgovor organizma na stresne događaje ili traume koje treba promeniti. Promenom utvrđenih obrazaca pokreta kroz ritam, muziku ili melodiju, osvešćivanjem novih kombinacija pokreta, telo se isceljuje, a sa njim i um (mišljenje), emocije (osećanja) i duh (dobrobit i osećaj integrativnosti).

Ples kao kolektivna molitva

Pokret i igra, ples su uvek imali važno mesto u kulturnom i narodnom stvaralaštvu različitih naroda. Pored svetovnih igara (kola) kojima je cilj bio da zadovolje čovekovu potrebu za lepim, u obrednim (običajnim) igrama cilj nije bilo prikazivanje igračkog umeća, koliko povezivanje čoveka sa prirodom oko i u sebi.

Obredne igre su pratile obrede (običaje) i rituale prilikom važnih životnih događaja pojedinca ili promena u godišnjem ciklusu prirode (promene godišnjih doba, nepogode). Obredne radnje su trebale da pomognu pojedincu da adekvatno obradi (osvesti, razume) osećanja koja su tim događajima mogla da budu uzrokovana. Devojka koja se udaje, mladić stasao za ispit zrelosti (inicijacija, punoletstvo) – događaji koji su drastično menjali njihove uloge i položaj u zajednici zahtevali su da se osmisle novi obrasci ponašanja i delovanja.

Neravnoteža koja je nastala prelaskom jedne u drugu životnu fazu, ili godišnjem ciklusu prirode nije bila samo lična, već se ticala i cele zajednice. Zato su u obrednim igrama učestovali svi članovi, iako je najveći broj rituala i obreda bio upravo usmeren na one članove koje je promena najviše pogodila. Cilj obrednih igara nije bio u tačnom prikazu pokreta (onakvog kakav treba da bude), perfektnosti izvođenja ili umeću. Poenta je bila u participaciji, prisutnosti i usmerenosti svih na sopstvene zadatke, radnju koja je trebala da usmeri dobru ili kanališe lošu energiju. Osnovni princip obrednih igara nije bio u lepoti izvođenja, već u podršci koju je zajednica pružala članovima zajednice kako bi oni lakše prebrodili promene sa kojima se suočavaju. Bolestan član zajednice, devojka koja postaje nevesta – igra i rituali su trebali da pojačaju i “prenesu” svojstvo određene pojave u prirodi (sunca, vode, kamena, biljke ili svojstvo životinje) i da pre svega pojedincu donesu dobro.

U umetničkom izrazu običaja rusaljki, u koreografiji Dubočke kraljice Nacinalnog ansambla Kolo, prikazani su pokreti, zvukovi, muzika i melodija, kao i običajne radnje za koje verovalo da će “bolesnom” članu zajednice doneti ozdravljenje. U obrednoj igri Kraljica, veruje se da su igračice provlačenjem i ukrštanjem (unutar kruga) trebale da prenesu snagu, da omoguće obnavljanje života i proticanje dobre, stvaralačke energije. Sličnu funkciju su imale i Koledarske igre, koju su igrali muškarci.

Wikipedia: Uroš Predić, Polivanje dodola

Umesto zaključka

Svaka zajednica i društvena grupa stvarala je sopstvene plesove, izdvajajući i prenoseći ključne poruke, vrednosti i stavove na mlađe generacije. Igra i ples, kao kombinacija različitih pokreta imali su različitu funkciju u zavisnosti od konteksta i značenja koje im je određena zajednica prisivala.

Pokret je uvek bio mnogo više od onoga što se na prvi pogled činilo.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s